รถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษ (Bus Rapid Transport) เมืองคูริติบา

 
 
เมือง คูริติบา (Curitiba) เป็นเมืองหลวงของประเทศบราซิล มีปริมาณรถยนต์ต่อประชาการสูงมากคือ 1.2 ล้านคันต่อประชากร 1.8 ล้านครัวเรือน ทำให้เกิดปัญหาการจราจรตัดขัด ประชาชนจึงจำเป็นต้องหาทางเลือกในการเดินทาง ทั้งที่มีผู้โดยสารรถบัสโดยสารอย่างหนาแน่นอยู่แล้ว
 


รูปที่ 1 รถบัส 3 ตอน และสถานีจอดรถบัสเป็นรูปท่
 
เมือง คูริติบา มีการใช้ระบบขนส่งสาธารณะมากว่า 100 ปี ระบบเริ่มต้นเป็นรถราง (Tram) ลากโดยล่อ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1887 เมืองขยายตัวอย่างรวดเร็ว ปี ค.ศ. 1912 ใช้รถรางไฟฟ้ามาทดแทน สถาปนิก Jaime Lerner ต่อมาได้รับเลือกเป็นนายกเทศมนตรีของเมือง นำทีมจากมหาวิทยาลัย Federal University of Panara เสนอแนวทางในการลดปริมาณรถยนต์ส่วนบุคคล ด้วยการใช้ระบบขนส่งสาธารณะที่สะดวก และค่าโดยสารที่ไม่สูง วางแผนพัฒนาการใช้พื้นที่เส้นทางรถเมล์เดิม ทำให้เกิดประโยชน์สูงสุดในการขนส่งมวลชน แผนแม่บทคูริติบา (Curitiba Master Plan) ได้ถูกนำเสนอในปี ค.ศ. 1968 Lerner ปิดการจราจรบนถนนบางสาย ที่มีคนเดินเท้าจำนวนมาก มีการออกแบบถนนสายรองใหม่ช่วยแบ่งเบาการจราจร ใช้ถนนวันเวย์ 2 สายในทิศทางตรงข้ามเป็นสายหลัก มีถนนสายรอง 2 เลน โดยรอบ รถบัสด่วนพิเศษสายแรก ถูกนำมาใช้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1979 ต่อมา ขยายเป็น 5 สาย จากทิศต่างๆเข้าสู่ใจกลางเมือง จัดโซนการใช้พื้นที่รอบเส้นทางเหล่านี้ ให้มีความหนาแน่นของเมืองน้อยลง เพื่อลดปริมาณจราจรจากถนนสายหลัก
 

พัฒนาการระบบ RIT
 

 
ปี ค.ศ. 1980
ปี ค.ศ. 1990
ปี ค.ศ. 2000
ปี ค.ศ. 2010
 ตัวสถานีจอดรถบัส
 รูปท่อ
 
 
 Real time information
 รูปแบบรถบัส
 รถ 2 ตอน
 รถ 3 ตอน
 รถที่สะอาด
 ใช้ไบโอดีเซล B100
 สถานีรถบัส
 สถานีปิด(จ่ายเงิน)
 
 
 
 ระบบตั๋ว
 
 
 ตั๋วอิเล็กโทรนิค
 
 การบริการ
 เพิ่มรถป้อนสายรอง และ รถสายตรง
 เพิ่มบริการพิเศษเข้าเมือง
 
 แซงได้ที่สถานี
 
ปี ค.ศ. 1974 ระบบ Rede Integrade de Transporte (RIT) เริ่มใช้งาน นับได้ว่าเป็นแห่งแรกของโลก และเป็นแห่งแรกที่ประสบความสำเร็จในด้านการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะ (transit oriented development) ในปี ค.ศ. 1980 ระบบ RIT ทำให้การขนส่งมวลชนระหว่างจุดต่างๆในเมืองทำได้สะดวก ด้วยการจ่ายค่าโดยสารในอัตราเดียว ในปี ค.ศ. 1996 การประชุมสหประชาชาติด้านการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ (Habitat II) ได้ยกย่องให้เมืองคูริติบา เป็นเมืองที่มีนวัตกรรมที่สุดในโลก


ภาพรวมระบบ RIT

 
สถานที่

Curitiba ประเทศบราซิล

 ชนิดของระบบ

 รถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษ (Bus Rapid Transit)

 จำนวนสาย

 6 สาย

 จำนวนสถานี

 21 สถานี

 จำนวนผู้ใช้บริการ

 2.3 ล้านคน/วัน

 ระยะทาง

 81.4 กิโลเมตร

 เริ่มใช้

 ปี ค.ศ. 1974

 
เมืองคูริติบา มีระบบขนส่งสาธารณะที่บูรณาการและถูกวางแผนมาอย่างดี จัดเลนเฉพาะสำหรับรถบัสตามแนวถนนสายหลัก สำหรับระบบรถประจำทางด่วนพิเศษ (bus rapid system) ใช้รถบัสยาว 3 ตอน (bi-articulated bus) ความจุ 270 คน และตอนเดียว (single-articulated bus) หยุดรับผู้โดยสารที่สถานีที่ยกระดับรูปท่อ (tube station) สำหรับจ่ายค่าโดยสารและรอรถ platform สำหรับขึ้น ลงรถ เหมาะสำหรับผู้พิการ มี ramp พาดลงจากตัวรถบัสบน platform ทำให้ไม่มีช่องว่างในการขึ้นลงรถบัส 20% ของสถานีมีทางเฉพาะบริการพิเศษ ประชาชน 85% ของเมือง (2.3 ล้านคน/วัน) ใช้บริการ ผลสำเร็จนี้เป็นแรงบันดาลใจให้กับเมืองอื่นๆ เช่น ระบบ TransMileno เมือง โบโกต้า (Bogota) ประเทศโคลัมเบีย ระบบ Metrovia เมือง Guayaquit ประเทศเอกวาดอร์ (Ecuador) ระบบ Emerald Express (EmX) เมือง Eugene Oregon
 

รูปที่ 1 เส้นทางระบบขนส่งสาธารณะเมืองคูริติบา

 


ระบบขนส่งสาธารณะประกอบด้วย

 
รถโดยสารด่วนพิเศษ (Express) รถบัสที่มีความจุมาก มีเลนเฉพาะ กระจายออกจากศูนย์กลางของเมือง 5 ทิศทาง มีความเร็ว ความจุ ความถี่การให้บริการสูง อาจเรียกว่า “above-ground subway” (สายสีแดง)
 
รถวงแหวนระหว่างชุมชนเมือง (Inter-neighborhood) รถบัสวิ่งระหว่างชุมชนเมืองชั้นนอก เป็นวงแหวนชั้นที่ 1 และชั้นที่ 2 เชื่อมต่อชุมชนต่างๆ นอกเมืองเหล่านี้ (สายสีเขียว)
 
รถสายตรง (Direct line) รถด่วนสายตรงระหว่าง 2 จุด มีหลายเส้นทาง หยุดจอดน้อยจุดเชื่อมต่อระหว่างสถานีที่ยกระดับรูปท่อ (สายสีเงิน)
 
รถป้อนสายรอง (feeder) รถบัสท้องถิ่น เชื่อมต่อระหว่างอาคารผู้โดยสารกับชุมชน ป้อนผู้โดยสารให้กับรถประจำทางด่วนพิเศษ และ RIT มีหน้าต่างกว้าง ชมวิวข้างทางได้สะดวก (สายสีส้ม)
 
รถวิ่งเป็นวงกลมชานเมือง (downtown circulator) เดินทางรอบเมือง เหมาะกับการเดินทางข้ามเมือง



รูปที่ 2 การทำงานเชื่อมต่อทางเข้า-ออก จากตัวรถบัสกับสถานีรูปท่อ